இந்தியாவின் மிகப் பழமையான மற்றும் புனிதமான சிவத்தலங்களில் ஒன்றாக கருதப்படும் சோமநாதர் கோயில், ஆன்மிகம், வரலாறு மற்றும் அறிவியல் ஆகிய மூன்றையும் ஒருசேர தாங்கி நிற்கும் அதிசயத் திருத்தலமாக பார்க்கப்படுகிறது. குஜராத் மாநிலத்தின் அரபிக்கடற்கரையில் அமைந்துள்ள இந்தக் கோயில், சிவபெருமானின் 12 ஜோதிர்லிங்கங்களில் முதலாவதாக கருதப்படுவதால் உலகம் முழுவதும் உள்ள பக்தர்களின் முக்கிய தரிசன மையமாக திகழ்கிறது.
புராணங்களின்படி, இந்தக் கோயிலை சந்திரதேவன் எனப்படும் “சோமன்” கட்டியதாக நம்பப்படுகிறது. தனது மாமனாரான தட்ச பிரஜாபதி இட்ட சாபத்தால் ஒளியை இழந்த சந்திரன், இந்த இடத்தில் சிவபெருமானை நோக்கி கடும் தவம் செய்து மீண்டும் தனது ஒளியை பெற்றதாக கூறப்படுகிறது. இதன் காரணமாகவே இந்தத் தலம் “சோமநாதர்” என அழைக்கப்படுகிறது. ரிக்வேதம் மற்றும் பல புராணங்களில் இந்த இடம் “பிரபாச க்ஷேத்திரம்” என்ற பெயரில் குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது.
சோமநாதர் கோயிலின் மிகப்பெரிய சிறப்புகளில் ஒன்று அதன் புவியியல் அமைப்பு ஆகும். கோயில் வளாகத்தில் உள்ள “பனஸ்தம்பம்” எனப்படும் தூணில், “இந்த இடத்திலிருந்து தென் துருவம் வரை இடையில் நிலப்பரப்பு இல்லை” என குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது. ஆயிரக்கணக்கான ஆண்டுகளுக்கு முன்பே இத்தகைய துல்லியமான புவியியல் அறிவை நமது முன்னோர்கள் அறிந்திருந்தது பலரையும் ஆச்சரியத்தில் ஆழ்த்துகிறது. தற்போதைய செயற்கைக்கோள் ஆய்வுகளும் இதை உறுதிப்படுத்துவதாக கூறப்படுகிறது.
இந்தக் கோயிலின் வரலாறு பல படையெடுப்புகளையும் அழிவுகளையும் தாண்டி மீண்டும் எழுந்து நிற்கும் இந்தியர்களின் மனவலிமையை எடுத்துக்காட்டுகிறது. குறிப்பாக கஸ்னியின் மஹ்மூத் உள்ளிட்ட பல வெளிநாட்டு ஆட்சியாளர்கள் கோயிலின் செல்வத்தை கொள்ளையடித்து பலமுறை இடித்ததாக வரலாறு கூறுகிறது. இருப்பினும், ஒவ்வொரு முறையும் இந்தியர்கள் அதை மீண்டும் கட்டியெழுப்பினர். தற்போது காணப்படும் கோயில், இந்திய சுதந்திரத்திற்குப் பிறகு சர்தார் வல்லபாய் படேல் முயற்சியால் மறுகட்டுமானம் செய்யப்பட்டு 1950-ல் உருவானது.
மரு-குர்ஜரா பாணியில் கட்டப்பட்டுள்ள இந்தக் கோயிலின் சிகரம் 155 அடி உயரம் கொண்டது. கோயிலின் சுவர்களில் சிவபெருமான், தேவியர்கள், மலர்கள் மற்றும் விலங்குகளின் சிற்பங்கள் நுணுக்கமாக செதுக்கப்பட்டுள்ளன. உள்ளே உள்ள விசாலமான மண்டபம் சிவபெருமானின் புராண வரலாற்றை நினைவூட்டும் வகையில் வடிவமைக்கப்பட்டுள்ளது.
கோயிலுக்கு அருகில் உள்ள திரிவேணி சங்கமமும் பக்தர்களின் முக்கிய தரிசன இடமாக விளங்குகிறது. கபிலா, ஹிரண் மற்றும் சரஸ்வதி நதிகள் சங்கமிக்கும் புனித இடமாக இது கருதப்படுகிறது. பக்தர்கள் இங்கு நீராடி பின்னர் சோமநாதரை தரிசிப்பதை ஆன்மிக அனுபவமாக கருதுகின்றனர். பலமுறை அழிக்கப்பட்டும் மீண்டும் எழுந்து நிற்கும் சோமநாதர் கோயில், இந்தியர்களின் ஆன்மிக நம்பிக்கை மற்றும் கலாச்சார உறுதியின் சின்னமாக இன்று வரை திகழ்ந்து வருகிறது.
